ارائه زير ساختهايي اساسي جهت مكانيزه نمودن كشت برنج در اراضي تسطيح و يكپارچه  سازي شده

ارائه زير ساختهايي اساسي جهت مكانيزه نمودن كشت برنج در اراضي تسطيح و يكپارچه سازي شده

1396/7/13

نام نویسنده حمیدآقاگل زاده

ارائه زير ساختهايي اساسي جهت مكانيزه نمودن كشت برنج در اراضي تسطيح و يكپارچه سازي شده

نویسنده : حمید آقاگل زاده

چكيده

تسطيح و يكپارچه سازي اراضي اولين گام جهت مكانيزه نمودن كشت برنج مي باشد. قبل از برداشتن اولين قدم نياز است كه زير ساختهايي اساسي از جنبه هاي علمي، فرهنگي ، اجتماعي ، اقتصادي ، سياسي و ... بموازات آن مد نظر قرار گيرند. تا در اثر آنها مكانيزه نمودن كشاورزي توجيه پذير باشد. بخاطر متفاوت بودن شرايط و خصوصيات محصول برنج با ساير غلات و محصولات همچون خصوصيات فيزيولوژيكي ، محيط رشد و ... براي ايجاد چنين زير ساختهايي، نياز به نگرش وديدگاه هايي متفاوت از ساير سيستمهاي كشاورزي خواهيم داشت. بنابر اين مي طلبد كه مسئولين و متوليان امر مكانيزاسيون برنج قبل از اقدام به مكانيزه نمودن مزارع شاليزاري به نكات و مسائلي كه در آينده اي نزديك با آنها مواجه خواهند بود اهتمام بيشتري ورزند . در اين مقاله سعي گرديده است تا حد ممكن مشكلات و مسائلي را كه كارشناسان مربوطه در امر كشت مكانيزه برنج با آنهادرگير هستند ياد آوري گردد ، تا اين موانع و مشكلات در آينده اي نزديك گريبانگير مكانيزاسيون كشت برنج در كشور نگردد . در زير به چند مورد از آنها اشاره مي شود : اصلاح واريته هايي متناسب، جهت برداشت مستقيم برنج با كمباين و تبديل با ماشين هاي مدرن،تغيير شرايط زمين براي قابل تردد بودن انواع ماشينها و ادوات شاليزاري، تغيير در نوع محصولات كشت دوم تا اينكه مغاير با شرايط مورد نياز براي كشت مكانيزه برنج نباشند، تغيير در نحوه ارائه سرويس و خدمات رساني به ماشينها از طرف سازندگان يا عاملين توليدكنندگان اين ماشينها بخاطر شرايط خاص كشت مكانيزه برنج ، تغيير روش ارائه برنج به بازار (نحوه خريد برنج از كشاورزان ) به منظور فراهم نمودن امكان استفاده از ماشينهاي مدرن، تدوين استانداردهايي جهت تعيين معيار هاي كيفي برنجهاي ايراني، تدوين استانداردهايي براي توليد و ساخت انواع ماشينهاي شاليزاري، آموزش اصولي بكارگيري و نحوه استفاده صحيح از ماشين آلات به كشاورزان ، ملزم نمودن صاحبان كارخانجات شاليكوبي به نصب تجهيزات و ماشينهاي تبديل مناسب، ملزم نمودن صاحبان و كارگران كارخانجات شاليكوبي به گذراندن دوره هاي آموزشي در قالب آموزشهاي فني و حرفه اي و غيره ، ارائه آموزشهاي علمي و فني به توليدكنندگان ادوات و ماشينهاي مخصوص برنج ، تطبيق اقتصادي انواع ماشينها با مزارع كوچك شاليزاري و تامين ماشينها و نيرو محركه هايي متناسب با مزارع شاليزاري .

واژه های کليدی

تبديل ، برداشت مستقيم، خشک کردن ، مزارع باتلاقی ، برداشت مستقيم، استاندارد، معيارهای کيفی ، ضايعات ، دانه های شکسته ، تطبيق اقتصادی

مقدمه

براي تامين مواد غذايي مورد نياز براي جمعيت روزافزون جهان ، چاره اي جز مكانيزه نمودن كشاورزي نخواهيم داشت، زيرا اين جمعيت با رشد سر سام آور زماني قادر به تامين غذاي مورد نيازش خواهد بود كه بتواند با حداقل نهاده ها ، حداكثر ستاده را بدست آورد يا اينكه سطح زير كشت را افزايش دهد . تا زمانيكه جمعيت كم باشد و هيچگونه محدوديتي از لحاظ تامين منابع توليد غذا همچون آب ، خاك و ... وجود نداشته باشد روش سنتي ممكن است توجيه پذير باشد . اما براي جمعيتي بارشد روز افزون و همچنين جهت افزايش سطح زير كشت ، مكانيزه نمودن كشاورزي امري لاينفك و ضروري است. تسطيح و يكپارچه سازي اراضي اولين گام جهت مكانيزه نمودن مزارع شاليزاري است يعني در واقع سنگ بناي آن مي باشد. قبل از مكانيزه نمودن هر سيستم كشاورزي ، نياز است كه زير ساخت هايي اساسي صورت گيرد تا در اثر آنها مكانيزه نمودن كشاورزي توجيه پذير باشد. اين زير ساختها مي توانند شامل مسائلي همچون جنبه هاي علمي ،اجتماعي، فرهنگي ، اقتصادي ، سياسي و... باشد. بخاطر تفاوتهاي اساسي برنج با ساير غلات و محصولات از لحاظ فيزيولوژيكي ، شرايط محيط رشد و ... ايجاد اينگونه زيرساختهادر مقايسه با ساير سيستمها نيز تفاوت دارد . بنابر اين مي طلبد كه مسئولين و متوليان امر مكانيزاسيون برنج قبل از اقدام به مكانيزه نمودن مزارع شاليزاري به نكات و مسائلي كه در آينده اي نزديك گريبانگير آنها خواهد بود، اهتمام بيشتري ورزند .در اين مقاله سعي گرديده است تا حد ممكن مشكلات و مسائلي را كه كارشناسان مربوطه در امر كشت مكانيزه برنج با آن در گير بودند ياد آوري گردد.

مواد و روشها :

هرگاه بحث استفاده از ماشينهای کشاورزی به ميان می ايد، اکثرا بر اين باورند که جهت به خدمت گرفتن ماشين در بخشهای کشاورزی همواره بايد در ماشين تغيير و تحول ايجاد نمود تا با محيط کشاورزی مورد نظر سازگار و متناسب گردد. اما گاهی اوقات بدليل محدوديت های مکانيکی در طراحی و ساخت ماشينها يا بخاطر اقتصادی نبودن طرحی دلخواه از يک ماشين ، نياز است که گياه يا زمين را متناسب با شرايط و خصوصيات ماشين تغيير داد و حتی گاهی اوقات نياز است از جنبه های اجتماعی، اقتصادی، سياسی ، فرهنگی و ... تغيير و تحولی در سطح منطقه ای يا ملی ايجاد نمود تا پذيرش ماشين يا بر خورداری از مزايای آن مقدور گردد. بعلت متفاوت بودن شرايط فيزيولوژيکی و محيط رشد برنج با ساير غلات و محصولات ، همچون ادامه رشد ساقه گياه پس از رسيدن دانه ، آبدوست بودن اين گياه،کشت در زمينهای باتلاقی ، کم بودن مقاومت به ريزش دانه آن ، بالا بودن محتوی رطوبت دانه وساقه به هنگام برداشت و ... بنظر می رسد که ضرورت ايجاد تغيير و تحول در ماشين، زمين و گياه جهت سازگار نمودن آنها با همديگر ، بيشتر متجلی می گردد.در زير به چند مورد از اينگونه تغيير و تحولات اشاره می گردد:

تغيير خصوصيات فيزيولوژيکی محصول

برای برداشت مستقيم برنجهای ايرانی با استفاده از کمباين مخصوص برنج ، با مشکلاتی همچون خوابيدن محصول ، ريزش دانه، عدم يکنواختی در رسيدن دانه ها در قسمتهای مختلف خوشه مواجه هستيم، بنابر اين برای مکانيزه نمودن برداشت برنج ، ضروری است که اين واريته ها طوری اصلاح شوند که ساقه های آنها مقاوم به خوابيدگی ، دارای مقاومت به ريزش بيشتر و زمان رسيدن دانه های قسمتهای مختلف خوشه يکسان باشد.

تغيير شرايط محيط و زمين برای کشت

به منظور تردد ماشينهای مختلف همچون نشاکار، ماشينهای داشت وبرداشت در مزارع باتلاقی شاليزارها ، برای ايجاد درگيری بين چرخ ماشين و زمين وجود يک لايه خاک سخت 1 در عمق 15-12 سانتيمتری ، ضروری است. اين امر بهنگام تسطيح و يکپارچه سازی يا با تغيير روش عمليات خاک ورزی قابل حصول است.

تغيير در نوع محصولات کشت دوم

بديهی است که وجود يک لايه خاک سخت در عمق 15-12 سانتيمتری زمين برای کشت مکانيزه برنج امری ضروری است ، اما کاشت محصولات غده ای همچون سيب زمينی ، بابادم ، هويج و... که نياز به شخم عميق و نيمه عميق ( بيش از 15 سانتيمتر) دارند، موجب شکستن اين لايه سخت خواهد شد و در پی آن مشکلات اساسی را برای کشت آتی برنج بوجود خواهد آورد.

تغييردر شيوه ارائه سرويس و خدمات رسانی توسط سازندگان ماشين آلات

ماشينهای شاليزاری بخصوص ماشينهای خاک ورزی و نشا کارها بعلت اينکه دائما در حين کار کثيف و گلی می باشند، چنانچه در حين عمليات کشاورزی دچار نقص فنی يا مشکلی شوند، جهت اعزام به تعميرگاه های نقاط دور دست نياز به شستشو دارند كه در اينصورت خيلي وقت گير مي باشد و گاهی اوقات حتی قادر به انتقال آنها به بيرون از مزرعه نخواهيم بود( در صورتيکه در وسط کرتها خاموش گردند). بنابر اين در اين مواقع ضروری است که سازندگان يا عاملين آنها در داخل مزرعه خدمات ارائه نمايند.

تغيير روش ارائه برنج به بازار

يکی از دلايل اصلی استفاده از خشک کنهای سنتی ( بستر خوابيده ) بجای خشکنهای نوع گردشی اينست که نمی توان محصول چند کشاورز را بطور همزمان توسط يک خشک کن از نوع گردشی، خشک نمود. با توجه به اينکه در حال حاضر در داخل کشور هر کشاورز شلتوک خود را به کارخانه شاليکوبی تحويل می دهد و پس از تبديل، محصول خودش را تحويل می گيرد ،ممکن است که مقدار شلتوکی که کشاورز به کارخانه تحويل می دهد با ظرفيت خشک کن مطابقت نداشته باشد، در اينصورت بکار انداختن خشک کنی که ميزان بار آن کمتر از اندازه گنجايش آن باشد هم از لحاظ مصرف انرژی و هم صرف وقت مقرون بصرفه نخواهد بود. چنانچه کشاورزان شلتوک را به خريداران بفروشند و سپس خريداران اقدام به خشک کردن وتبديل آن نمايند، تا حد زيادی اين مشکل حل خواهد شد.

آموزش اصولی نحوه استفاده از ماشين آلات

تجربيات نشان دادند که چنانچه در ابتدای ارائه يک ماشين به کشاورزان ، تعلل و کاستی در آموزش بکارگيری و استفاده صحيح از ماشين صورت گيرد ، بعلت عدم شناخت کافی آنها با اين ماشين، قادر به اسفاده بهينه از آن نبوده و در اينده ای نزديک با مشکل مواجه خواهند شد . اين مشکل سبب عدم رغبت آنها به استفاده از آن ماشين گشته و در نتيجه تاثير سوئی بر استقبال ساير کشاورزان از اينگونه ماشينها خواهد داشت .

تعيين استانداردهايی برای کيفيت برنجهای ايرانی جهت ارائه به بازار

عدم وجود استانداردهايی مطابق با انواع برنجهای ايرانی برای تعيين کيفيت آنها، يکی از حادترين مشکل توليد کنندگان برنج در کشور می باشد .در حال حاضر خريد و فروش برنج در بازارهای داخل کشور بدون هيچگونه معيار خاصی از لحاظ رنگ ( روشنی )ميزان دانه های شکسته، اندازه دانه هاي شكسته و غيره صورت می گيرد.بهمين خاطر دلالان بهنگام خريد برنج از کشاورزان ، اشکالهای بی موردی را به کيفيت برنجشان وارد می نمايند.و محصولشان را با قيمتی نا عادلانه می خرند. مواردی را که بعنوان معيارهای کيفی برنج می توان بصورت استاندارد تدوين نمود عبارتند از : درصد دانه های شکسته ، در صد دانه های نارس ، در صد دانه های گچی ، محتوی رطوبت و ... . در زير به برخی از اهداف و مزايای استاندارد نمودن معيارهای کيفی برنج اشاره می گردد: 1) کاهش دخالت سليقه ای افراد در تعيين کيفيت محصول 2) دخالت کشاورزان در امر نرخگذاری محصولات 3) فروش محصول به نرخ واقعی 4) افزايش در آمد کشاورزان

تعيين استاندارد هايی جهت توليد ماشينهای شاليزاری ( بخصوص برای ماشينهای تبديل)

اجباری نمودن توليد کنندگان ماشينهای شاليزاری بخصوص توليد کنندگان ماشينهای تبديل برنج به رعايت استاندارد های ملی و منطقه ای به منظور دست يابی به اهداف زير الزامی بنظر می آيد. 1) ترويج قابليت جايگزينی بين مارکهای مختلف ماشينها 2) افزايش ايمنی کار با ماشين 3) کاهش تنوع مراکز ارائه خدمات به ماشينها 4) کاهش تلفات و ضايعات محصولات کشاورزی 5) امکان نظارت کشاورزان يا ساير ارگانهای نظارتی، بر نحوه اجرای کارهای واگذار شده به پيمانکاران ، مقاطعه کاران و مراکز ارائه دهنده خدمات کشاورزی . 6) افزايش کيفيت محصول توليدی

تطبيق اقتصادی انواع ماشينها با مزارع کوچک شاليزاری

قبل از اقدام به مکانيزه نمودن کامل کشت برنج نياز است که تطبيقی بين ماشينها و مزارع کوچک شاليزاری صورت گيرد . با توجه به کوتاه بودن مدت زمان استفاده از ماشينهای شاليزاری در هر سال زراعی و کوچک بودن سطح مزارع شاليزاری ، تملک ادوات گران قيمت همچون نشاکارها ، کمباينها، ماشينهاي تبديل و ... توجيه اقتصادی نخواهد داشت. در اينصورت مالکيت اشتراکی ، عمليات مقاطعه کاری يا استيجاری راه حل مناسبی جهت جلوگيری از مالکيت انفرادی و افزايش در آمد کشاورزان بنظر می آيد.

ملزم نمودن صاحبان کارخانه های شاليکوبی به نصب تجهيزات و ماشينهای مناسب

درحال حاضر بعلت عدم احساس مسئوليت اغلب صاحبان کارخانجات شاليکوبی نسبت به کيفيت محصول توليد شده، که می تواند ناشی از عدم آشنايی کشاورزان به منشا’ و عوامل تلفات و ضايعات و همچنين عدم دخالت کشاورزان در نحوه تبديل آن باشد، ميزان تلفات وضايعات برنج در حد بسيار بالا می باشد. عمده برنج کشور توسط ماشينها و تجهيزات نامناسب و از رده خارج تبديل می شود و در نتيجه آن خسارت سنگينی به توليد کنندگان برنج وارد می گردد. لازم به ذکر است که هرگونه اقدامي جهت بهبود شرايط مكانيزه برنج ( تسطيح ، يکپارچه سازی اراضی ، کاشت ، داشت و برداشت ) بدون تغيير سيستمهای تبديل برنج ، کاری غير منطقی بنظر می رسد ، زيرا تلفات در مرحله تبديل به منزله از دست دادن محصولی است که با صرف هزينه و زحمت فراوان بدست امده است .

ملزم نمودن صاحبان و کارگران کارخانه های شاليکوبی به گذراندن دوره های آموزشی

به منظور آشنا نمودن صاحبان و کارگران کارخانه های شاليکوبی با منشا’ و عوامل ايجاد تلفات و ضايعات برنج و همچنين نحوه اصولی استفاده و بکارگيری ماشينهای تبديل ، نياز است که آموزشهايی را در غالب آموزش فنی و حرفه ای و... فرا گيرند.

ارائه آموزشهای علمی و فنی به توليدکنندگان ادوات و ماشينهای شاليزاری

عمده ماشينهای کشاورزی موجود در کشور ، کپيه سازی شده از مدلهای خارجی می باشند. بعلت وجود اختلاف زياد بين محصولات کشاورزی يک منطقه با محصولات کشاورزی مشابه ساير مناطق ، ماشينهای کپيه سازی شده از ساير کشورها ، چندان کارآيی نخواهند داشت و نياز است که ماشينهايی متناسب با خصوصيات و شرايط هر منطقه طراحی و ساخته شوند. در اينصورت آشنا نمودن سازندگان داخل کشور به مسائل مربوطه ضروری بنظر می رسد.

فراهم نمودن ماشينها و نيرو محرکه هايی متناسب با مزارع شاليزاری

بخاطر شرايط خاص مزارع شاليزاری ( اجرای عمليات خاک ورزی ، کاشت ، داشت و برداشت در زمينهای باتلاقی ) ماشينهايی که در اين مزارع بکار گرفته می شوند تفاوتهای اساسی با انواع ماشينهای خشکه زاری دارند. در اينصورت ادواتی که در مزارع خشکه زاری مورد استفاده قرار می گيرند همچون تراکتور ، ادوات خاک ورزی ، نشاکارها و... مناسب مزارع شاليزاری نخواهند بود . در اينصورت بايد به فکر تامين ادوات فوق الذکر بود. بعنوان مثال تراکتورهای شاليزاری دارای خصوصياتی همچون ؛ چهار چرخ محرک ، قدرت ويژه ( نسبت قدرت توليدی به وزن آن ) بالا ، ارتفاع بيشتر محورها نسبت به زمين و... می باشند ، در صورتيکه تراکتورهای موجود در کشور چنين خصوصيات را ندارند. بنابراين اقدام به تسطيح و يكپارجه سازي بدون توجه به تامين تراكتور هايي متناسب با مزارع شاليزاري ما را دچار بحران هايي خواهد نمود.

نتيجه گيري و پيشنهادات

قبل از مكانيزه نمودن كشت برنج در كشور نياز است زير ساختهايي اساسي از جنبه هاي علمي ، فرهنگي ، اجتماعي ، سياسي و ... ايجاد نمود كه در زير به آنها اشاره مي گردد: 1) تغيير خصوصيات فيزيولوژيكي و اصلاح واريته هايي متناسب جهت برداشت مستقيم با كمباين و تبديل با ماشين هاي مدرن همچون مقاوم به ريزش ، مقاوم به ضربه ، مقاوم به خوابيدگي ، داراي دانه هاي كروي شكل يا شبه كروي . 2) تغيير شرايط محيط يا زمين براي قابل تردد بودن انواع ماشينها و ادوات شاليزاري . 3) تغيير در نوع محصولات كشت دوم تا اينكه مغاير با شرايط مورد نياز براي كشت مكانيزه برنج نباشند. 4) تغيير در ارائه سرويس و خدمات رساني به ماشينها از طرف سازندگان يا عاملين توليد اين ماشينها بخاطر شرايط خاص كشت مكانيزه برنج . 5) تغيير روش ارائه برنج به بازار (نحوه خريد برنج از كشاورزان ) به منظور فراهم نمودن امكان استفاده از ماشينهاي مدرن . 6) تدوين استانداردهايي جهت تعيين معيار هاي كيفي برنجهاي ايراني، بمنظور افزايش اطمينان خاطر توليدكنندگان در فروش وعرضه محصول توليدي به بازار و جلوگيري از دخالت سليقه هاي فردي در تعيين كيفيت محصولات توليد شده . 7) تدوين استانداردهايي براي توليد و ساخت انواع ماشينهاي شاليزاري به منظور افزايش ايمني ، كاهش تنوع مراكز ارائه دهنده خدمات كشاورزي و كاهش تلفات و ضايعات محصولات. 8) آموزش اصولي بكارگيري و نحوه استفاده صحيح از ماشين آلات به كشاورزان . 9) ملزم نمودن صاحبان كارخانجات شاليكوبي به نصب تجهيزات و ماشينهاي تبديل مناسب. 10) ملزم نمودن صاحبان و كارگران كارخانجات شاليكوبي به گذراندن دوره هاي آموزشي در غالب آموزشهاي فني و حرفه اي و غيره . 11) ارائه آموزشهاي علمي و فني به توليدكنندگان ادوات و ماشينهاي مخصوص برنج 12) تطبيق اقتصادي انواع ماشينها با مزارع كوچك شاليزاري . 13) تامين ماشينها و نيرو محركه هايي متناسب با مزارع شاليزاري .

منابع

1- آقاگل زاده ، حميد. مكانيزاسيون برنج. 1381 .جزوه كلاسي . كاپيك. 2- حسيني ، سيد موسي .1380. برداشت مكانيزه برنج . جزوه كلاسي . كاپيك. 3- حسيني ، سيد موسي .1380. ماشينهاي تبديل برنج . جزوه كلاسي . كاپيك. 4- شفيعي ، سيد احمد. اصول ماشينهاي كشاورزي . 1370. انتشارات دانشگاه تهران. 5- مباحث درسي آقاي K. Yamaguchi كارشناس ماشينهاي كشاورزي از JICA .

تگ ها